Problem funkcjonowania w grupie rówieśniczej to coś, z czym mierzyć musi się wiele dzieci dopiero rozpoczynających lub kontynuujących swoją szkolną przygodę. Dla wielu maluchów i nastolatków bycie częścią koleżeńskiego środowiska szybko staje się niemożliwym wręcz wyzwaniem. To nie tylko kwestia przezwisk czy drobnych nieporozumień, ale również trudności w nawiązywaniu przyjaźni, znalezieniu akceptacji czy swojego miejsca w grupie. Bardziej wstydliwe, introwertyczne dzieci często mogą mieć problem ze znalezieniem swojego miejsca w grupie rówieśników. Warto zrozumieć, że problemy w tej sferze mogą mieć poważny wpływ na psychikę dziecka i jego rozwój społeczny.
Poczucie odrzucenia ze strony rówieśników to niezwykle przykre doświadczenie, które dotyka dzieci w różnym wieku – szczególnie w okresie szkolnym. Zaburzone relacje rówieśnicze mogą szybko się zaostrzać, przeradzając się w konfliktowe, nierzadko również przemocowe sytuacje w grupie. Brak akceptacji może skutkować wycofaniem się, ogromnym cierpieniem, poczuciem osamotnienia, a nawet depresją. Zrozumienie tego problemu przez rodziców i właściwe wsparcie są kluczowe dla zapewnienia dziecku niezakłóconego rozwoju.
Dziecko odrzucane przez swoich kolegów cierpi przez samotność, ma niższe poczucie własnej wartości i ciągle zastanawia się nad tym, co jest z nim nie tak? Dlaczego inni nie chcą z nim rozmawiać, dlaczego nie zapraszają do wspólnych zabaw? Efekty takiego odrzucenia mogą być długotrwałe, przyczyniając się do powstania długoletniej traumy. Warto pamiętać nie tylko o młodszych dzieciach, ale zwracać również uwagę na problemy nastolatków w relacjach z rówieśnikami. Presja ze strony kolegów połączona z ogólnym zagubieniem dojrzewającego nastolatka prowadzić może do sytuacji, w której nastolatek będzie nie tylko odrzucany, ale jawnie szykanowany przez swoich rówieśników.
Nastolatki potrafią dla akceptacji swojego środowiska zrobić prawie że wszystko, z czym wiązać się mogą niebezpieczne konsekwencje. Zwracajmy uwagę na relacje rówieśnicze naszego dziecka, niezależnie od tego czy chodzi do podstawówki, czy do szkoły średniej.
Skąd się biorą problemy w relacjach rówieśniczych?
Trudne relacje rówieśnicze to problem, który może mieć wielorakie podłoże. Oznacza to, że przyczyn trudności w relacjach rówieśniczych najczęściej jest co najmniej kilka. Nakładają się na siebie, kumulują i nierzadko są powiązane z doświadczeniami z przeszłości. Do tego dochodzi rozwój poznawczy i emocjonalny dziecka (szybszy lub wolniejszy w stosunku do rówieśników), wcześniejsze doświadczenia związane ze żłobkiem, przedszkolem lub szkołą, osobowość i temperament. Dojście do źródeł powstałych problemów w relacjach z rówieśnikami jest niezwykle istotną, a może nawet i najważniejszą kwestią. To właśnie poznanie przyczyn trudności funkcjonowania dziecka w grupie jest punktem wyjścia do poprawy sytuacji. Od czego zatem zacząć szukając przyczyn problemów dziecka?
Każdy rodzic powinien rozpocząć od domu, a więc najbliższego środowiska dziecka. To w nim potomek otoczony rodziną od pierwszych lat życia uczy się szacunku zarówno do siebie, jak i innych. Nabywa umiejętności reagowania na różne sytuacje – również te konfliktowe. Zadaniem rodziców jest również uczenie dziecka radzenia sobie z porażką, uwagami oraz umiejętności stawiania czoła wyzwaniom. Rodzina to emocje, miłość, przyjaźń, ciepło, otwartość na potrzeby drugiego człowieka, umiejętność słuchania oraz udzielania pomocy. Nawet najdrobniejsze gesty, które dziecko od dnia narodzin otrzymuje od bliskich, w późniejszych latach zaowocują. O jakie dokładnie rodzicielskie zachowania chodzi? Mowa ciała rodzica, a więc mimika, postawa, ruchy ciała. Nazywanie emocji i uczuć. Właściwe metody wychowawcze. Zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa. To niezwykle istotne czynniki, sprzyjające nawiązywaniu kontaktów w grupie i podtrzymywaniu pozytywnych relacji rówieśniczych. Powielane przez lata błędy wychowawcze mogą przełożyć się na trudności w odnalezieniu się w innym środowisku, poza domem. Przykładem takich rodzicielskich zachowań i postaw jest np. nadopiekuńczość, brak zasad i reguł, wyręczanie, brak życzliwości, oschłość emocjonalna i/lub fizyczna, krzyk, krytyka, czy też porównywanie.
Dziecko nie jest lubiane w grupie – Czy to moja wina?
Jeśli Twoje dziecko wkroczyło w etap przedszkolny lub szkolny to z pewnością już wiesz, że jest to czas ogromnych wyzwań. Bardzo często na myśl o kształceniu potomka rodzice całą uwagę i myśli skupiają na edukacji i miejscu nauki. Zadają sobie pytania: Czy dziecko szybko opanuje materiał? Czy nie będzie miało problemów z nauką? Jak poradzi sobie z codziennym rozstaniem z rodzicem? Czy w szkole jest bezpiecznie i czy nie wydarzy się żaden wypadek?
Przy całym zamieszaniu i ekscytacji związanej z nowym rozdziałem w życiu całej rodziny nierzadko zapominamy o innym, równie ważnym wyzwaniu – relacjach rówieśniczych. Jesteśmy przecież przyzwyczajeni do widoku naszych dzieci bawiących się wspólnie w piaskownicy, z rodzeństwem w domu czy też z dziećmi znajomych. Nawiązanie nowych przyjaźni wydaje się być oczywistą i mało problemową sytuacją. Dlatego, gdy dziecko ma obniżony nastrój, jest smutne, płaczliwe, rozdrażnione i widocznie wycofane rodzice szukają początkowo przyczyn zupełnie gdzie indziej. Dodatkowo dziecko, które jest odrzucone, wyśmiewane i nieakceptowane w grupie może niechętnie dzielić się tym przykrym doświadczeniem z rodzicami. Nie potrafi właściwie nazwać swoich emocji, zrozumieć ich i przekazać bliskim. Może to wynikać z niewykształconej dobrze świadomości emocjonalnej, nieśmiałości i wymienionych wyżej błędów popełnianych przez rodziców (np. obarczanie dziecka winą za każdą przykrą sytuację, zawstydzanie dziecka i krytyka, brak motywacji i wsparcia, pozostawianie dziecka samemu sobie w sytuacjach problemowych i konfliktach).
Jaki wpływ na dziecko mają zaburzone relacje rówieśnicze?
Przedszkole i szkoła to nie początek a swego rodzaju kontynuacja rozwoju społecznego dziecka. Głównie od rodzica zależy, z jakim bagażem doświadczeń dziecko przekroczy próg szkoły. Czy będzie to niskie poczucie własnej wartości, wycofanie i uczucie odrzucenia? A może wprost przeciwnie, zbyt wysokie mniemanie o sobie, nierespektowanie panujących reguł i brak szacunku do innych? Każda z tych postaw wpływa na problemy emocjonalne, ale i relacje z innymi – także w dorosłym życiu. Złe doświadczenia w relacjach rówieśniczych mogą być przyczyną osamotnienia, wycofania społecznego, niskiego poczucia własnej wartości, a także bezradności. Brak kontaktów z rówieśnikami lub konflikty w grupie mogą również rodzić w dziecku agresję, frustrację i bunt. Te z kolei często przekładają się na zachowania aspołeczne (np. przemoc słowną lub fizyczną, groźby, wandalizm). Problemy emocjonalne mogą doprowadzić również do powstania zaburzeń nerwicowych (lękowych) i innych niebezpiecznych zaburzeń emocjonalnych (np. depresji).
Pamiętajmy również, że niekiedy trudności w relacjach rówieśniczych nie leżą po stronie rodziców lub dziecka, a otoczenia. Żaden konflikt nie powinien być zignorowany. Nawet jedna, z pozoru niewinna kłótnia lub słowne utarczki mogą w przyszłości przerodzić się w niebezpieczne szykany lub przemoc fizyczną.
Jak pomóc dziecku nie mogącemu zbudować relacji z rówieśnikami?
Niestety rodzice bardzo często popełniają błędy wychowawcze. To oczywiste, że wielokrotnie w dobrej wierze podejmujemy błędne decyzje wychowawcze i sięgamy po niewłaściwe metody. Czasami również latami powielamy zachowania swoich rodziców. Postępujemy tak, jak sami byliśmy wychowywani – przyjmując owe formy wychowawcze za właściwe i niepodważalne. Warto jednak pamiętać, że nie uda nam się chować potomka „pod kloszem” przez całe jego dzieciństwo. I przeciwnie, stosując nadmiernie rygorystyczne metody i dystans nie sprawimy, że dziecko będzie bardziej samodzielne, niezależne i decyzyjne. „Lubiane dziecko” to takie, które czuje się szanowane i potrafi okazać szacunek innym. Zainteresowanie dzieckiem i jego emocjami oraz wzmacnianie w nim cennych wartości przełoży się na relacje poza domem. Nie bagatelizuj zachowania swojego dziecka. Jak możesz pomóc?
Wspieranie dziecka w nawiązywaniu zdrowych relacji z rówieśnikami jest ważne dla jego rozwoju. Musimy pamiętać, że dzieci na kolejnych etapach rozwoju będą potrzebowały innego rodzaju pomocy. O ile interwencja bezpośrednio u rodziców innych dzieci może pomóc w przypadku malucha, tak nastolatkowi zapewne przysporzy jedynie więcej problemów. Dostosowanie odpowiednich metod do wieku i specyfiki problemów naszej pociechy to klucz do sukcesu. Tak jak i w przypadku większości tego typu sytuacji, zacząć należy od rozmowy: otwartej, szczerej, nie oceniającej. Zrozumienie, skąd bierze się problem dziecka będzie kluczowe.
Czy może ma problem z otwieraniem się do innych, panicznie boi się odrzucenia i nawet nie próbuje nawiązać więzi z resztą klasy, przez co trudno mu znaleźć znajomych? Może któryś z rówieśników wyśmiewa je, specjalnie antagonizuje i nastawia przeciw niemu klasę, wywołując konflikt dziecka z rówieśnikami, przez co konieczna będzie rozmowa z wychowawcą? Może stres związany ze zmianą środowiska, zbyt dużą presją w domu lub innymi problemami rodzinnymi powoduje, że dziecko w szkole zamyka się w sobie i nie odzywa do innych?
Identyfikacja źródła problemu dziecka to podstawowy krok, który pozwoli nam postanowić, jak postępować dalej. Przełknięcie gorzkiej pigułki i przyznanie, że to przez nas, rodziców, dziecko ma problem z nawiązywaniem relacji bywa niezwykle trudne, ale czasem – konieczne. Nadopiekuńczość, zbyt wysokie, nierealne wymagania czy ciągłe kłótnie i wrogość panująca w domu rodzinnym to tylko jedne z wielu możliwych czynników negatywnie wpływających na życie społeczne naszego dziecka. Niekiedy zmianę musimy rozpocząć sami. W innych sytuacja konieczne może okazać się nauka tego, jak budować relacje z rówieśnikami.
Małe dziecko może nie wiedzieć, w jaki sposób powinno podejść do zdobywania przyjaciół. Zachęćmy je do otwierania się, dzielenia swoimi pasjami. Nauczmy sposobów rozwiązywania konfliktów i dojrzałego zachowania, gdy inne dziecko próbuje je obrazić. Pomóżmy maluchowi zbudować pewność siebie słowami otuchy i wsparcia. To wspólna praca nad sobą pomoże zarówno dziecku, jak i nam w odnalezieniu rozwiązania.
Porozmawiaj z dzieckiem
Stabilna relacja rodziców z dzieckiem zwiększa prawdopodobieństwo, że w przypadku problemów w relacjach z rówieśnikami dziecko podzieli się z bliskimi smutkiem, troskami i obawami. Niech ta rozmowa będzie szczera, bez zawstydzania dziecka, oceniania jego postawy i doszukiwania się w nim winy. Dziecko w czasie rozmowy musi czuć się bezpiecznie i swobodnie. Jeśli nie jesteś pewny, jakich udzielić rad dziecku, aby pomóc mu rozwiązać problemy, to podejmij następne kroki. Zaangażuj w pomoc specjalistów.
Skontaktuj się z wychowawcą klasy
Porozmawiaj z nauczycielem o trudnościach w relacjach rówieśniczych dziecka. Wysłuchaj jego spostrzeżeń, cennych wskazówek i punktu widzenia. Wartościowe może okazać się wspólne wypracowanie planu dalszych działań. Jeśli natomiast problem obejmuje prześladowanie fizyczne lub psychiczne to udaj się również do dyrektora placówki. Poproś o zaangażowanie w sprawę pozostałych rodziców i wsparcie szkolnego psychologa dla wszystkich uczniów biorących udział w konflikcie.
Skonsultuj się z psychoterapeutą
Specjalista z zakresu psychologii dziecięcej i młodzieżowej może pomóc nie tylko dziecku, ale i całej rodzinie. Psychoterapia w nurcie poznawczo-behawioralnym jest szczególnie pomocna w przypadku nastolatków, którzy borykają się z wieloma problemami wieku dojrzewania. Jeśli chcesz poznać źródła problemów dziecka i wypracować w sobie właściwe metody wychowawcze, to udział w sesjach terapeutycznych będzie dobrą decyzją. Poszukaj odpowiedniego specjalisty dla siebie i dziecka
https://stawiamnaedukacje.pl/problemy-dziecka-w-szkole-z-rowiesnikami-jak-wspierac-dziecko/
https://zaufanyterapeuta.eu/artykul/trudne-relacje-rowiesnicze-jak-pomoc-dziecku